Cezaevinden çalışma hayatına: Yeniden başlamak

Hükümlüler, infazlarını tamamladıktan sonra eski hükümlü sıfatına sahip oldukları için, sosyal hayatta dezavantajlı konumdalar. Eski hükümlü olarak bir iş bulmak sicil dolayısıyla zor ve ekonomik dezavantajlar da var. Ancak, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesi kapsamında işverenler, 50 veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel işyerlerinde %2 eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhsal durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüler. Eski hükümlü çalıştırmayan işveren veya işveren vekiline, çalıştırmadığı her eski hükümlü için çalıştırmadığı her ay başına idari para cezası uygulanıyor.

İstihdam mücadelesi: Murat Y., 1 yıldır iş arıyor

35 Yaşındaki Murat Y. dolandırıcılık suçlaması ile yargılanmış ve hüküm giymiş eski bir hükümlü. Kendisinin dolandırıcı bir çete tarafından kandırılıp, kredi kartı bilgilerine usulsüz yoldan ulaştığını söyleyen Murat Y. dolandırıcılıkla hiçbir alakası olmadığını ekledi.

Hücreye ilk girdiği zamanki psikolojisinden bahsetti. O anlarda, kendi kendine ‘’Ben neden buraya geldim? Niye ben? Ne yaptım ben?’’ dediğini anımsadı. Hapishane koşullarının zorluğundan bahsetti. Koğuşlarda kapasitenin çok üstünde mahkûmun kaldığını belirten Murat Y., bunun psikolojik olarak negatif etkilerine değindi. Cezaevinden önceki hayatında çok sayıda iş kolunda çalıştığını söyledi. Bir ay hüküm giydikten ve ardından denetimli serbestlikle tahliye olduktan sonra, iş bulmanın zorluklarından bahsetti. Sabıkalılara sağlanan iş imkanlarını şöyle yorumladı:

Bir iş imkânı var diyorlar ama hayalperestlikte, gerçekte realist bir şey yok.

İş bulma sitelerinde karşısına çıkan işlere başvurduğu zaman, sabıka kaydının olmasının ona sıkıntı çıkarttığını ve başvurduğu yerlerin onu ikinci plana attığını belirtti. Bu süreç içerisinde genellikle yevmiyeli işlerde çalışabildiğini söyledi. Bu sistemin olumsuzluklarından şöyle bahsetti:

Düzenli bir hayat kuramıyorum. Cebime girecek para belli değil. Önümüzü göremiyoruz.

Düzenli bir hayat ve gelir umuduyla korsan taksicilik yapmaya başladı. Bu işe başlamasını şöyle yorumladı:

İstanbul’da sen iki gün çalışmadın mı üçüncü gün açsın.

Korsan taksicilikten edindiği gelir kendi masraflarını karşılamaya bile yetmedi. Hâlâ iş ve düzenli bir hayat arayışlarına devam eden Murat Y. devletten kendisi ve kendisi gibi mağdur durumda olanlar için ‘’sicil affı’’ istedi. Siciline işlenen bu lekenin, yeni bir hayata başlamaya engel olmasının bir sebebi olarak gördüğünü ekledi.

İyi niyetinin cezasını çekti

Kendi memleketine gitmesine bile izin yok

34’lü yaşlarının sonlarına doğru hapishaneye giren İran asıllı Lila M. sekiz ay boyunca mahkûm kaldı. Bir trafik kazası sonucu bir ölü bir yaralıya sebep olan Lila M. , yaşanan kazadan dolayı çok üzgün olduğunu ve pişmanlık duyduğunu belirtti. Yargıtay sürecinin halihazırda devam ettiğini ve bu durumdan ötürü yaşadığı sıkıntıları şöyle anlattı:

Ne kendi ülkeme geri dönebiliyorum, ne de burada tam bir hayat yaşayabiliyorum. Felçli gibi kaldım.

Bu süreçte yabancıların yaşadığı zorluklara çok defa değindi. Vatandaşlık problemleri yüzünden sigortalı bir işte çalışamadığını belirtti. Hapishaneden önce estetik cerrahlıkla uğraşan Lila M. tahliye sonrasında hayatını idame ettirebilmek için işlerini abisinin üzerinden açmak zorunda kaldığını söyledi. Tahliye olan yabancı tandıklarının ondan çok daha fazla sıkıntı çektiğini dile getirdi. 

Benim ailem buradaydı bu nedenle işleri bir şekilde yoluna koymayı başardım. Ailesi burada olmayanlar için çok zor. Genelde sigortasız, kaçak bir şekilde çalışmak zorunda kalıyorlar.

Yargı sürecini eleştiren Lila M. mahkemede yabancılara karşı olan tutumu ön yargılı bulduğunu söyleyerek “Bir Türk vatandaş, Türk vatandaşı olmayan birisi ile aynı suçu işlese bile, daha az ceza alıyor” dedi. Hapishane koşullarının zorluğundan bahseden Lila M.,  hapishane içinde bile maddiyatı güçlü olanların rahat ettiğini, geçim sıkıntısı çekenlerin ise cezaevinde zor bir süreçten geçtiğini paylaştı. Koğuşta doğum yapan kadınların çocuklarının psikolojisi ve sağlığı hakkında endişeli olduğunu, bebeğe ve anneye yeterli destek sağlanmadığını ekledi.