Teknolojiyle harmanlanmış bir çocukluk: Çocuk gelişiminde teknolojinin etkileri

Son yıllarda artan teknoloji kullanımı ile çocukların ekran başında geçirdiği sürede ciddi bir artış meydana geldi. Psikolog Birsu Taşkın, aşırı teknoloji kullanımının çocuklar üzerinde uyum ve odak sorunu yarattığına dikkat çekti. Peki, ebeveynlerin alması gereken önlemler neler?

Teknoloji kullanımını günümüzde kaçınılmaz bir gereklilik haline gelirken birçok alanda insan hayatını kolaylaştırıyor. Pandemi sürecinde online eğitime geçişle beraber öğrencilerin bilgisayar başında eğitim hayatına devam etmesiyle çocukların internet kullanımında bir patlama yaşandı.

TÜİK’in yayımladığı 2021 yılı Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’na göre, 6-15 yaş grubu çocukların yüzde 83’ü internet kullanırken, %94,7’si her gün veya haftada en az bir defa olmak üzere düzenli olarak dijital oyun oynuyor. Düzenli dijital oyun oynadığını belirten 6-15 yaş grubundaki çocukların %54,3’ü savaş oyunlarını oynuyor. Artan teknolojik cihaz kullanımının çocuklar üzerindeki etkileri ebeveynlerin pedagog ve psikologların kapısını çalmasına sebep oluyor.

Teknolojinin çocukların zihinsel ve fiziksel sağlığına etkileri neler?

Dijital teknoloji kullanımı, okul öncesi ve okul çağındaki çocuklarda olumlu ve olumsuz etkilere sebep olabiliyor. Yeterli kullanımda çocuğun yaratıcılığını arttırdığı interaktif içerikler ile çocukların öğrenme süreçlerine katkıda bulunduğu bir gerçek. Bu sebeple birçok okulda tablet ile eğitim yaygın olarak kullanılıyor. Psikolog Birsu Taşkın şöyle diyor:

Anaokulunda çocuğun alfabeyi veya yabancı dili öğrenmesini müzik ve öğretici videolar ile destekleyerek teknolojinin imkânlarından faydalanıyoruz.”

Okullarda öğretmenlerin gözetiminde gerçekleşen teknoloji kullanımından ziyade evde çocuğun yeteri kadar kontrol edilememesi teknolojinin olumsuz sonuçlarına sebep oluyor. Dikkat sorunları, agresif davranışlar, fiziksel inaktivite, obezite, uyku sorunları, asosyallik, dikkat dağınıklığı aşırı teknoloji kullanımı sonucunda çocuklarda gözlenen olumsuz etkilerden bazıları. Ek olarak cihaz kullanımı, oyun oynama, yemek yeme ve uyku için ayrılması gereken zamanın kötüye kullanımına sebep oluyor.

Çocuklar ve ebeveynleri gözünden teknoloji

Teknolojinin çocuk gelişimi üzerindeki etkisini konuştuğum bu podcastimize bir ilkokul öğrencisi ve bir anne bizlere eşlik etti. Teknolojinin etkilerini deneyimleyen çocuklara ve bu süreci yönetmekte zorlanan ebeveynlerimize sorduğumuz sorularla onların deneyimlerine kulak verdik.

Çocuğumun teknolojiyi bilinçli kullanmasını nasıl sağlarım?

Psikolog Birsu Taşkın şöyle diyor:

Nasıl ki bisiklet sürmeyi bilmeyen çocuğunuza bisiklet sürmeyi öğretiyor, bu süreçte yanında oluyorsanız ona teknolojiyi bilinçli kullanmanın yollarını da siz aktarmalısınız. 

Ekransız zaman dilimlerinin belirlenmesi, teknolojiyi ne zaman, nerede ve nasıl kullanacağının çocuk ile belirlenmesi önemli detaylar olarak öne çıkıyor.

Psikolog Birsu Taşkın: “Bu iş uzaktan bakarak, çocuğun eline tablet tutuşturarak olmaz.”

Erken yaşta teknolojiye ilgi duymaya başlaya çocuklarda bu alışkanlığın gelişmesindeki temel etken, küçük çocukların ebeveynlerini rol model alarak onları takip etmesidir. Klinik Psikolog Ceyda Yanar: “Bir masada birbiriyle sohbet etmeyen ve ilişki kurmayan ebeveynleri gören çocuk, iletişim kurmaması gerektiğini öğrenir. Kendi kendine tabletle oyalanarak da hayatın geçebileceğine inanır. Hem de bunu tam 10 aylıkken yapmaya başlar,” diyor. Televizyon, telefon ve tablet gibi cihazların çocuklar ağladığında sakinleştirici olarak veya yorgun ebeveynler için nefes almaya yardımcı olarak kullanması da çocukların ekran süresinin artmasında başlıca sebeplerden biridir. Her türlü ekranın kontrolü kullanılması ve ebeveynin çocuğa teknolojinin doğru ve sağlıklı kullanılmasında öncü olması çok önemlidir.

Klinik psikolog Ceyda Yanar: “Bugün çocuğunuza oynadığı oyun hakkında sorular sormaya ne dersiniz?”

İnterneti eğitim sürecinde destek amaçlı kullanılması veya eğitici oyunlar oynanması dışında bazı olumsuz riskler taşımaktadır. Yasal olmayan, şiddet ve cinsellik içeren sitelere kolay erişim, tehlikeli insanlarla iletişim ve şiddet içerikli oyunlara bağımlılık bu önemli risklerden bazıları. Böyle bir durumla karşılaştığında çocuğun ebeveyn ile sorununu paylaşabilmesi çok önemlidir. Klinik psikolog Ceyda Yanar’a kulak verelim:

Bir durumla karşılaştığında size danışabilmesi, sorununu paylaşabilmesi için ona güven vermelisiniz. Bu sebeple de çocuğunuz çevrimiçi bir oyun oynuyorsa bu oyun hakkında siz de bilgi sahibi olun ve çocuğunuzu yakından takip edin.

Akıllı tahtadan tablete: Çocukların eğitiminde teknolojinin çift yüzü

Pandemi döneminde eğitim hayatının tamamıyla çevrimiçi platformlara geçmesiyle, çocuklar tablet ve bilgisayar aracılığıyla uzaktan eğitime geçiş yaptı. Günümüzde de akıllı tahta ve tablet gibi teknolojik cihazlar çocukların eğitim şeklini çeşitlendirip desteklerken, hem özel hem de okul hayatında onlara eşlik etmeye başladı. Sınıf öğretmeni Melek Bülte Uzun, sınıflardaki teknoloji kullanımının olumlu ve olumsuz taraflarını aktarırken, okullarındaki teknoloji kullanım şekilleri hakkında bilgiler verdi.

Gelişim psikoloğu Zehra Birbiri, bütün her şeyi teknolojik ortamda yapmaya alışan çocukların gerçek hayatta sosyalleşme ve iletişim konusunda olumsuz etkilediğine dikkat çekerken çocukların yaşadığı sorunları açıkladı.

Masadaki dördüncü tabak: Tablet

Ebeveyn Esra Şengül on iki yaşındaki oğlu için şöyle diyor:

Çocuğumun tablet kullanımını takip etmeye çalışıyorum. Fakat odasında tablette ödev yaptığını söylerken oyun oynuyor, yemek yerken bizle konuşmak yerine bir şeyler izlemeyi tercih ediyor. Uyardığımda veya kendisini kısıtladığımda da agresif tepkilerle karşılaşıyorum.

Bu aktif teknoloji kullanımının çocukta dikkat dağınıklığı, odaklanma sorunu yarattığı ve sorumluluklarını aksattığı ebeveyn Esra Şengül’ün gözlemlediği bazı olumsuz sonuçlar. Klinik psikolog Ceyda Yanar’ın bu durumu yaşayan ebeveynler için yorumu şöyle:

Ebeveynlerin farkında olduğu üzere teknolojiyi çocukların hayatından tamamen çıkarmak mümkün değildir. Doğru da değildir. Eğer bir çocuk ekranda gereğinden fazla vakit geçiriyorsa bunun sebebini anlayabilmek çok önemlidir. Bu davranışın birçok sebebi olabilir. Çocuğunuz sosyalleşmek için, sıkıldığı için, yapacak bir şey bulamadığı için veya gerçek hayatta yaşadığı sorunlardan kaçmak için vb. birçok sebepten ekrana fazla maruz kalıyor olabilir. Sorunun sebebini anlamak çözümü için size yol gösterecektir.

Bu sebeple çocuğu teknolojik cihazlardan ve onun olumsuz fiziksel ve zihinsel etkilerinden uzaklaştırmak için bazı alternatifler üretilmeli. Psikolog Birsu Taşkın’ın ebeveynlere tavsiyesi şu yönde:

Çocuklarınızla beraber vakit geçirmek, sebep-sonuç diyalogları kurmak, motor becerilerinin ve yaratıcılığının gelişebileceği oyunlar oynayıp çocuklarının hobi edinmelerini sağlamalılar.

Artan teknoloji kullanımı sebebiyle teknolojik aletlerin aşırı ve kontrolsüz kullanımını önlemek amacıyla ebeveynler, çocukların teknolojiyi bilinçli ve denge içinde kullanmalarını teşvik ederek ve dijital medyanın sağlıklı bir çocukluk için nasıl yönlendirilebileceği konusunda pedagoglar ve uzmanlar ile çalışarak çocukların teknolojiyi verimli bir şekilde kullanmalarını destekleyebilirler.